ગપ્પીને ઘેર ગપ્પી આવ્યાં – પૂર્વી મલકાણ

ગપ્પીને ઘેર ગપ્પી આવ્યાં
ગપ્પીજી બોલ્યાં
, આવો ગપ્પીજી
શું લેશો? ચા કે પાણી જી?
ગપ્પીજી ગપ્પીજીને કહે, મૂકો ચા – ને બા
તમે ઘડીક ઊભા રહી સાંભળો મારી વાત
મારે ઘેર ઉગ્યું છે,
બાર હાથનું ચીભડું, ને તેર હાથનું બી.

મઝા આવીને?

આવાં  જોડકણાંઓ અને એમની યાદની વાત ‘વેબ ગુર્જરી’ પર વાંચો.

અને એ વાતની છેવટ આવી છે !

નાનપણની એ યાદોને, નાનપણનાં એ રમકડાં..
મારી આંખોની વ્યસ્તતા જોઇ આજે એ બોલ્યાં …
લે, તને બહુ શોખ હતો ને જલ્દી મોટાં થવાનો ને.. ?

– પૂર્વી મલકાણ

Advertisements

ભવિષ્ય જતુ અંધકારમાં – બિરજુ ગાંધી

સાભાર – વેબ ગુર્જરી

આ લોગો પર ક્લિક કરો.

આજના યુગમાં મા-બાપ દ્વારા તેમના બાળકોનો ઉત્સાહ કેવી રીતે વધારવો તે નાનકડી વાતનો મારો દ્રષ્ટિકોણ શું છે તે કેહવા માંગું છું.

આજે દરેક માતા-પિતાની અપેક્ષા બહુ જ વધી ગઈ છે એમાંની હું પણ એક છું. આપણે એ કેમ નથી વિચારતા કે આપણા બાળકને શું ગમે છે, આપણા બાળકોમાં શું ટેલેન્ટ છે. એ આપણને ખબર છે પણ તેમ છતાં આપણે એ વાત ઉપર ધ્યાન આપતા જ નથી. આપણે ત્યાં બાળક એ ભગવાન નું સ્વરૂપ કહેવાય પણ તેમ છતા એ સ્વરૂપને આપણે ઓળખી શકતાં નથી.

બાળક જયારે ધરતી પર જન્મ લે છે ત્યારે કોઈને કોઈ કળા સાથે લઈને જ આવે છે, પછી માં-બાપનું કામ છે કે એમને ઉત્સાહ આપવાનું, એમનો આત્મવિશ્વાસ વધારવો, તેને વિવિધ કામમાં રૂચિ લેતા કરવાનું ને નકારાત્મક વાત, વિચારથી દૂર રાખવાનું. પણ આપણી વધારે પડતી અપેક્ષાને કારણે, અને આજના સમયની હરિફાઈને કારણે, આપણે બધું ભૂલી જઈએ છીએ. શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે કે એક બાળક એ ભીની માટીનું ફૂલ છે અને મા-બાપ એ માળી છે. મા-બાપને ખબર છે કે કયાં ઝાડમાં કેટલું ખાતર નાખવાનું, ક્યારે પાણી નાખવાનું, ક્યારે છાયડો કરવાનું, ક્યારે તડકો આપવાનો, ક્યારે તેની નીચેથી ઉગતી નકામી ડાળીઓને કાપવાની. એક માળી એક છોડનું આટલું ધ્યાન રાખે ત્યારે એક ફૂલ છોડ ઝાડમાં ભલે આવે પણ સુંદર અને તંદુરસ્ત આવે છે.

શાસ્ત્રોની વાત સમજવાને બદલે, એના બદલે આપણે શું કરીએ છી? આપણે ઊંધું કરીએ છીએ ! આપણા બાળકોને ઓછા માર્ક્સ આવે, તેના મિત્રને વધારે માર્ક્સ આવ્યા હોય તો આપણે સરખામણી કરીએ છીએ, પછી આપણા બાળકોનો આત્મવિશ્વાસ ઓછો કરતા અને કહીએ છીએ જો તારા મિત્ર ને કેટલા બધા માર્ક્સ આવ્યા, એને કેમ એટલા માર્ક્સ આવ્યા, તે ક્યાં ભૂલ કરી, તે શું લખ્યું, તે ધ્યાન કેમ ન રાખ્યું આવી બધી બાબતોથી બાળકના મન પર આઘાત લાગે છે. તે પોતાના જ મનથી તૂટી જાય છે અને એ વાતથી પ્રોબ્લેમ એ થાઈ છે કે એના મનમાં ઈર્ષા અને ગુસ્સો બંને ઘર કરી જાય છે. સમય જતા તે કઈ એવું પગલું ભરી લે છે કે મા-બાપને દુઃખ થાય છે. કદાચ સારા માર્ક્સ આવ્યા પણ એટલા સારા નથી આવ્યા તો બાળકને પ્રોત્સાહન આપવાને બદલે એના બદલે એના પર ગુસ્સાથી એને કહીએ છીએ એટલા માર્ક્સનું કઈ મહત્વ નથી વધારે હોવા જોઈએ. એટલે કે વધારે ને વધારે લેવાની લાલચ આપણને મનમાં આવે છે પણ બાળકનો પોતાનો જે અંદરનો આનંદ હોય એ ઓછો થઇ જાય છે. એના નાનકડાં મગજ પર દબાણ કરવાની જરૂર નથી કારણકે આજનું દબાણ કાલે બાળક માટે જોખમરૂપ બની જાય છે. આપણે જોઈએ છીએ બોર્ડની પરીક્ષા દરિમયાન પરિણામ આવે (આગળ-પાછળ) એ પહેલાં ડરને કારણે આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરે છે. આપણે ઈચ્છતા હોઈએ કે આપણું બાળક આગળ વધે, આપણે તેમની સાથે છીએ તેમ કહીને તેમનાં આત્મવિશ્વાસને વધારવો જોઈએ. જેથી કરી કાલે બોર્ડ જેવી આવતી અનેક પરીક્ષાઓમાંથી બાળક જયારે પસાર થાય ત્યારે તેમનામાં ડર નહી પણ હિંમત હોય એની સાથે એનો આત્મવિશ્વાસ હોય કે મારા પ્રવાસમાં મારા મા-બાપ મારી સાથે છે. મારી દ્રષ્ટિએ આ વાત બહુ મોટી છે.

આજે ઘણા માં-બાપ બંને જોબ કરે છે તે વખતે બાળકના મનની વાત સમજવા માટે કોઈ ત્રીજું તેના જીવનમાં આવે છે એટલેકે વ્યાવસાયિક સ્તરે બાળકની સંભાળ લેતી સંસ્થા કે વ્યક્તિ (care-taker). જોબ કરવી આજના સમય માટે જરૂરી છે પણ આપણે કામ કરીએ છીએ એ આપણા બાળક માટે પણ આ સમયમાંથી થોડો સમય કાઢીને આપણા બાળક પાછળ ખર્ચીશું તો આપણું બાળક કાલે વધારે મજબૂત થશે. બાળકને માનસીક રીતે નઅળું ન પાડો , જાતે જ લડવા દો, તેના પ્રશ્નોનું નિરાકરણ તેને જાતે જ કાઢવાનો પ્રયાસ કરવા દો ત્યારે તેનો આત્મવિશ્વાસ વધશે ભલે જયારે બાળક જ્યાં અટકે તો ત્યારે આપણે તેની હિંમત બનીને મદદ કરવાની પણ જિંદગીમાં કયારેય કોઈ પર નિર્ભર નહી બની રહે. કયારેક આપણે પણ જાણતા-અજાણતા તેમની પાસેથી કઈક શીખી લેતા હોઈએ છીએ.

આજે હું મારી દીકરીની સાથે જ છું અને હું એને કહું છું કે હું તારી સાથે જ છું આગળ વધ, સામેથી હું પણ શીખી શકું કે હું મારી દીકરીને કઈ રીતે આગળ વધારી શકું. મારી અપેક્ષાઓં ઓછી કરી મારે એની સાથે રહેવું છે, એને માટે પ્રયત્ન કરવા છે જેથી કરી આવતીકાલની પ્રભાત તેને માટે વધારે સારી અને સફળ બને.

ચાલો, આ મારૂં મંતવ્ય છે તમે શું કહેવા માગો છો? કદાચ તમારા મંતવ્યથી હું કંઈ નવું શીખી શકું.

 

સુશ્રી બિરજુબહેન ગાંધી, રાજકોટ

mahekgandhi01@gmail.com

દસમા–બારમાના માબાપો – કલ્પના દેસાઈ

    માર્ચ મહિનામાં લેખનું શિર્ષક જો આવું રાખ્યું હોય તો અમુક ટકા વાચકો મળી રહેવાની ગૅરન્ટી !

દસમા–બારમાના વીતી ચૂકેલા માબાપો એટલે કે, જેઓ પોતાનાં બાળકોનું દસમું–બારમું સારી કે ખરાબ રીતે પસાર કરી ચૂક્યા છે, એમનો કપરો સમય વીતી ચૂક્યો છે અને એમના પર પણ જાતજાતનું વીતી ચૂક્યું છે. (શું ? તે એ લોકો સિવાય કોણ સારી રીતે જાણે ?) આ ભૂત માબાપો, જેમને મન દસમું–બારમું હવે ભૂતકાળથી વિશેષ કંઈ નથી તેઓ તો, ‘આપણે કંઈ કામ નથી વાંચવાનું’ બબડી આ લેખ પર નજર પણ નહીં નાંખે.

     પ….ણ, જેમનાં બાળકો હાલ કોના ભરોસે છે એની જ જેમને નથી ખબર અને પરીક્ષા દરમિયાન કે પરીક્ષા પછી, એમનાં બાળકોના ને પોતાના શા હાલ થવાના છે તે પણ જે નથી જાણતાં, તેવાં માબાપો તો આવા શીર્ષકવાળા લેખોને માથે ચડાવશે. કદાચ લેખમાંથી પણ કોઈ ‘MOST IMP’ મળી જાય ! વર્ષની શરૂઆતથી તે અંત સુધી આવા લેખો માબાપોનો પીછો નથી છોડતા. બાળકો તો પછી ભણશે, પહેલાં માબાપોને ભણાવી લો. એમની અક્કલ ઠેકાણે લાવો, એમને શિસ્ત શીખવો, એમને ઉજાગરા કરાવો, એમને ભૂખા રાખો, એમની ઊંઘ હરામ કરીને એમને બેચેન બનાવો, નોકરીમાં રજા પડાવો, ઉપવાસ કરાવો, એમને અર્ધપાગલ અવસ્થામાં બબડાટ કરતા કરી દો ને દાંતિયા કરતાં કે વડચકાં ભરતાં કરી નાંખો. લેખો દ્વારા એમનો ઉધ્ધાર નહીં કરો પણ એ લોકો ઉધાર કરીને, ઉધારની જિંદગી જીવે છે તેનો સતત અહેસાસ કરાવતા રહો.
      લેખક તરીકે મારી પણ ફરજ છે કે, ચાલતી ગાડીમાં બેસી જવું. બધા લખે છે તો મારે પણ એક લેખ લખી, માર્ચ મહિનાના કપરા કાળ વિશે કંઈક ફટકારી દેવું એવું નક્કી કર્યું. ને ફટકારવા માટે દસમા–બારમાના માબાપ સિવાય બીજું કોણ મળવાનું ? છોકરાંઓને તો આંગળી અડાડી જુઓ કે એમની સામે ડોળા કાઢી જુઓ. છે કોઈનામાં એટલી તાકાત ? સવા શેર સૂંઠ ખાધેલી માના દીકરા પણ આ મામલે પાણીમાં બેસી જશે. આખરે બાળકોના ભવિષ્યનો સવાલ છે.
      તો પછી, શરૂઆત કરીએ આપણે અધૂરા મૂકેલા શિર્ષકથી. દસમા–બારમાના માબાપો….શું ? કોણ ? ક્યારે ? કેવી રીતે ? ક્યાં ? જેવા અઢળક પ્રશ્નોથી ઘેરાયેલા  રહે છે. વર્ષ દરમિયાન એમના માથે સલાહોનો મારો ચાલુ રહે છે. જેમ કે….
      દસમા–બારમાના માબાપે શું કરવું ને શું ન કરવું ? કપરું વર્ષ શરૂ થાય તે પહેલાં, તે પછી, તે દરમિયાન અને તે પૂરું થાય ત્યારે, ઘરમાં એકબીજા સાથે, બાળકો સાથે–વીઆઈપી બાળકો સિવાયનાં બાળકો સાથે પણ, શિક્ષકો સાથે–એમાં ટ્યુશનિયા શિક્ષકો પણ આવી ગયા(માફ કરજો, ટ્યુશનને બદી ગણનારાંને પણ એના વગર ચાલતું નથી એટલે આ શબ્દ વપરાઈ ગયો) અને ઘરના કામવાળા કે વાળી સાથે પણ કેવો વ્યવહાર કરવો તેના લેખો વાંચવા અને તેમાં જણાવ્યા મુજબ કરવું.
     દસમા–બારમાનાં માબાપો કોણ ? તો, જેના ભોગ લાગ્યા છે, જેમનું નસીબ બે ડગલાં આગળ છે, આ એક વર્ષ દરમિયાન જેમનાં કોઈ સગાં નથી ને કોઈ વહાલાં પણ નથી તો મિત્રો તો ક્યાંથી હોવાના ? જેમને ત્યાં ટીવી નથી, જેમના મોબાઈલ ઘરમાં સાઈલન્ટ રહે છે અને જેમનાં ઘરમાં દુનિયાભરના દેવોના ફોટાઓ, આશિષો અને પ્રસાદોનો મારો થતો રહે છે તેવા કમનસીબ, ઉતરેલા ચહેરાવાળા અને સતત નિરાશાના બોજ નીચે દબાયેલાં માબાપોને ઓળખવા અઘરાં નથી.
      દસમા–બારમાનાં માબાપો ક્યારે ? આમાં ક્યારે શબ્દના આપણે બે–ત્રણ અર્થો જોઈશું. ક્યારે બનાય ? ક્યારે છૂટકારો પામે ? ક્યારે પાર્ટી કરે અથવા સત્યનારાયણની કથા કરે અથવા ક્યારે ફરવા ઊપડી જાય ? બાળક આઠમા ધોરણમાં આવે કે ત્યારથી જ, માબાપનું નિશાન દસમા ધોરણ પર તકાઈ જાય ને બાળકને બીવડાવવાનું શરૂ ! અંદરખાને પોતે બીતાં હોય પણ બદલો તો બાળક સાથે જ લેવાય ને ? છૂટકારો પામવાનું તો જાણે કોઈના નસીબમાં હોતું જ નથી. બારમાના રિઝલ્ટ પછી એડમિશનની ચિંતા અને જો જોઈતી જગ્યાએ એડમિશન ના મળ્યું તો દીકરા/દીકરીને સારી નોકરી મળ્યા પછી પણ અને ઘણી વાર તો દાદા/દાદી બન્યા પછી પણ સારી જગ્યાએ એડમિશન નહોતું મળ્યું તેની વાર્તા પૌત્રોને સંભળાવતાં અફસોસ કરી લેવાય ! આમ સંપૂર્ણ છુટકારો તો આવા માબાપના ભાગે ક્યારેય હોતો જ નથી. જોકે, પરીક્ષા અને રિઝલ્ટની વચ્ચે કશેક ફરવા ઊપડી જવાની છૂટ છે પણ તોય, પાર્ટી કે કથા તો ગમતા રિઝલ્ટની જ હોય ને ?
     દસમા–બારમાના માબાપે એમના (મુદતી) લાડકાં બાળકો સાથે કેવો વ્યવહાર કરવો ? કેવી રીતે પોતાનું ને બધાંનું મગજ શાંત રાખવું ? કેવી રીતે ઘરના વાદવિવાદ ટાળવા ? કેવી રીતે મહેમાનોને ટાળવા ? કેવી રીતે ફાલતુ ખર્ચા ટાળવા ? પાડોશીઓને કેવી રીતે કાબૂમાં રાખવા ? વગેર વગેરે વગેરે… ઓહોહો ! કેટલા બધા પ્રશ્નો ! પણ ચિંતા નહીં. આવા જ બધા પ્રશ્નોના ઉકેલ તો જાતજાતના લેખોમાંથી મળી રહે છે અને એટલે જ બાળકોના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની આશા બંધાય છે.
      એમ તો સવાલો ઘણા છે પણ આપણે છેલ્લા એક સવાલથી, ક્યારેય પૂરી ન થનારી આજની વાત પૂરી કરશું. દસમા–બારમાના માબાપો ક્યાં ? ખરી વાત છે. ટ્યુશન ક્લાસીસને દસમા–બારમાના ગરજવાન માબાપો ક્યાં મળે ? કાઉન્સેલિંગને નામે ધૂતી ખાનારાઓને આવા માબાપો ક્યાં મળે ? ભારત સિવાય આવા માબાપો ક્યાં ? નિર્દોષ બાળકોના નસીબમાં આવા માબાપો ક્યાં ? ખરેખર તો, જેમને પોતાને જ કંઈ ખબર નથી કે, પોતે ક્યાં છે ? તો એવા માબાપોને શોધવા ક્યાંય જવાની જરૂર નથી. કોઈ પણ શહેરમાં એકાદ લટાર મારી આવો. થોકબંધ માબાપો, વગર જેલે જેલમાં પુરાયેલા કેદીની હાલતમાં મળી આવશે.
     આપણે સૌ આશા રાખીએ અને એમના માટે શુભેચ્છાઓ કરીએ કે, એમનો જલદી છૂટકારો થાય અને એમનાં બાળકો પરીક્ષાનો ભવસાગર તરી જાય.

 

તમને આ સામગ્રી અને આ બ્લોગ ગમ્યાં હોય તો તમારા મિત્રોને તેમનાં બાળકોના ઉપયોગ અને વિકાસ માટે આની જાણ કરશો ને?

વાલી અનુભવ (૩) – સવાલ જવાબ

   ચાલો! સવાલ જવાબનો આગળનો દોર…

ગણિત

   ક્યારેક ગણિત લઇએ.

    ‘જિના ! ફુટપટ્ટીથી આ ટેબલની લંબાઇ,પહોળાઇ માપજે ને! આપણે એની જગ્યા બદલવી છે રુમમાં.’

    ‘ઓ.કે મમ્મી.’  (ક્યારેક તરત ના પણ કરે !)
  કરે ત્યારે જે સંવાદ થાય અને જે શીખવા મળે તે ગણિત અને એન્જીનિયરીંગ.

હિસાબ-કિતાબ

    દુકાને કે બસમાં જવા વખતે રુપિયા, પૈસા ગણવા આપું. એ સંવાદમાં સરવાળા, બાદબાકી , સાદા ગુણાકાર ઘણું શીખી જાય.જે શીખવા મળે તે ગણિત અને હિસાબ-કિતાબ.

    કાલે કીધું, ‘જિના મારે આ નાની રંગબેરંગી ચોકલેટથી ‘ટેસ્ટી’ લખવું છે.
જો એક અક્ષરમાં હું ૧૦ ચોકલેટ વાપરું , તો કુલ કેટલી ચોકલેટ જોઇશે?

   ના પાડે તો હું પણ મમ્મી છું ને? !  ‘તું સાચો જવાબ આપીશ તો તને બે ચોકલેટ મળશે!’

    એમ જ વાત વાતમાં ટેસ્ટીનો સ્પેલીંગ અને ગુણાકાર તરત જવાબ હાજર. અને પછી પોતે જ રસ લઇને ઘણા સ્પેલિંગ બનાવ્યા અને કેટલી ચોકલેટ જોઇશેની ગણતરી કરી.

પર્યાવરણ

    કોથમીર, ટમેટાં, ફુલ-ઝાડ આ બધું તો જાણે રૂટિ. મારો દીકરો વિરાજ તો ફુદીનો અને તુલસી ગાય, બકરાંની જેમ ખાય. બેઉ જણ વારાફરથી પાણી નાંખે, ક્યારેક રમતે ચઢે ને એમજ વાતવાતમાં ફળ-ફૂલ, રુતુ વગેરે આસપાસનું પર્યાવરણ ચર્ચાય.

– હીરલ શાહ
——————————-

   સૌ મિત્રોને પોતાના જાતજાતના અનુભવો અહીં વહેંચવા આમંત્રણ છે.


તમને આ સામગ્રી અને આ બ્લોગ ગમ્યાં હોય તો તમારા મિત્રોને તેમનાં બાળકોના ઉપયોગ અને વિકાસ માટે આની જાણ કરશો ને?

વાલી અનુભવ (૨) – સવાલ જવાબ

     બાળકો સાથે સંવાદમાં જ્ઞાનની સાથે ઘણું હાસ્ય પણ હોય ! 

   શાળામાં તો હજુ આ ઉંમરે અંગોના નામ જ શીખવાના હોય. પણ સવાલો થાય અને જવાબો મળે તો કેવું મજાનું?
     આજકાલ ડૉ. ગુગલ અને યુટ્યુબ ને પણ પૂછી જ શકાય. ખરું ને?
અધ્યાત્મ, આસપાસ અને ઘરકામ 
     અમે અઠવાડિયામાં એક-બે દિવસ એનાં શાળાએથી આવ્યા બાદ સાથે શાક સમારીએ. ક્યારેક ચોળી, ભીંડા કે કાકડી સમારવામાં એ મારી સાથે શાક સમારે કે દૂધીની છાલ ઉતારી આપે. ક્યારેક લોટ પણ બાંધે. મારે માત્ર ધીરજ અને પ્રોત્સાહન સાથે રાખવાના, સાથે સાથે અમારો સંવાદ ચાલુ હોય.
    આજકાલ અમે એક શિવસ્ત્રોત્ર સાથે ગાઇએ છીએ.
મનો બુધ્ધિહંકાર ચિત્તાનીનાહં, 
ન ચ શ્રોત્ર જિહ્વે, ન ચ ઘ્રાણ નેત્રે,
ન ચ વ્યોમ ભૂમિર , ન તેજો ન વાયુ, 
ચિદાનંદ રુપ, શિવોહમ શિવોહમ।
    જિનાએ પણ મારી સાથે કંઠસ્થ કર્યું. 
    ‘તો મમ્મી, મને આનો મતલબ તો સમજાવ.’
   મેં પહેલેથી જ તૈયારી કરેલી. અને ના આવડે તો ગુગલ મહારાજ છે જ ને?  મેં શરુ કર્યું, ‘હું મન નથી, હું બુધ્ધિ નથી, હું ચિત્ત નથી, હું અહંકાર નથી.’

    આ બધું સરળ ભાષામાં સમજાવ્યું. એને રસ પડ્યો. મને બહુ ગમ્યું. સાથે સાથે અમારા ચાર હાથ ચોળી સમારી રહેલાં, વચ્ચે વચ્ચે નાનકો એની કોપી કરે એ બધું ચાલે.
    ‘  પણ હું કાન નથી, હું જીભ નથી…..તે એ તો નથી જ ને!’ એણે કીધું.
    ‘એ તો બધાને ખબર છે કે આપણે માણસ છીએ. હા….હા….હા…’
     અધ્યાત્મ પણ આમ હસતાં હસતાં. 
    એટલે મેં કીધું, ‘કહેવાનો મતલબ કે આપણે ચિદાનંદ સ્વરુપ છીએ. અમુક લોકો આંખ, કાન, જીભ વગર પણ તો જીવે જ છે ને?’
     હજુ હું ઠીકથી સમજાવું એ પહેલાં….

    ‘પણ મમ્મી, ‘જેને આંખ નથી એ કેવી રીતે બધું કરી શકે?’

     મેં કીધું, ‘કેટલાંક ગાઇડેડ ડૉગ પણ સાથે રાખે.’
   ‘તો મમ્મી, કોઇ ડૉગને આંખો ના હોય તો? એ કોઇ હ્યુમનને ફ્રેન્ડ બનાવીને ગાઇડ બનાવે? કોઇ બીજા પ્રાણી એની મદદ કરે?’
    આવા કેટલાંક સવાલો મને અચંબામાં નાંખી દે.


     જો કે જે શીખવા મળે તે આસપાસમાં બનતી ઘટનાઓ વિશેનું કુતૂહલ, એમાં ક્યાં શું ખૂટે છે અને સાથે સાથે કંઇક કંઠસ્થ થાય, એમાં ભાવ ભળે, ભકિત ભળે તે નફામાં. યોગ્ય સમજૂતીથી આધ્યાત્મિકતા પણ કેળવાય. 
    કોઇ શાળામાં કે મઠમાં આ શીખવા મળે?

– હીરલ શાહ
——————————-
     સૌ મિત્રોને પોતાના જાતજાતના અનુભવો અહીં વહેંચવા આમંત્રણ છે.

તમને આ સામગ્રી અને આ બ્લોગ ગમ્યાં હોય તો તમારા મિત્રોને તેમનાં બાળકોના ઉપયોગ અને વિકાસ માટે આની જાણ કરશો ને?

વાલી અનુભવ (૧) – સવાલ જવાબ

      આજથી આ નવો વિભાગ શરૂ થાય છે. બાળકોને ઉછેરતાં મા, બાપ, દાદા- દાદી, નાના-નાની સૌને જાતજાતના અનુભવ થતા હોય છે. એમાં રમૂજ પણ હોય છે અને શિક્ષણ પણ. 
   મારો એક અનુભવ આ રહ્યો…
    બાળકની શીખવાની પ્રક્રિયામાં વસ્તુનું નામ, એનો ઉપયોગ , એ કેવી રીતે કામ કરે છે તેનું કુતુહલ અને એ બધું વિચારતાં ઘણાં બધાં ‘કેમ’ અને ‘એટલે’? એમને સવાલ થાય એ પ્રમાણેનો એમની સાથેનો સંવાદ અને જે સવાલ જ્યારે થાય ત્યારે એમને સંતોષકારક જવાબ આપી શકીએ તો તેઓ ઘણું બધું વાત-વાતમાં જ શીખી જાય છે.

     મારા મનમાં એની ઉંમર પ્રમાણે સંવાદ માટેનાં અમુક મુદ્દાઓ છે. એની વાત વિગતે ફરી ક્યારેક .

     મારી છ વરસની દીકરી સાથે હું ભાગ્યે જ ‘ભણવા બેસ’ શબ્દ પ્રયોગ કરું છું. મારા મતે શીખવું એ અવિરત પ્રક્રિયા છે.

બાયોલોજી

     મારે બ્લડ-ટેસ્ટ માટે જવાનું હતું. હું મોટેભાગે આ બધું બાળકો સાથે એમની હાજરીમાં જ કરું. નર્સે ૪-૫ નાની શીશીઓમાં મારું લોહી લીધું એ જોઇને મારી દીકરી જિનાએ સવાલો શરુ કર્યા. 
  • કેમ લોહી લીધું?
  • લોહી શીશીમાં સોયથી કેવી રીતે આવ્યું?
  • લોહીને જોવાથી કોઇ બિમારી વિશે કેવી રીતે ખબર પડે?
  • દવા કેવી રીતે કામ કરે?
  • દવાથી લોહી ઠીક થાય કે બિમારી?
    આ બધો સંવાદ ઘણો લાંબો ચાલ્યો, અમુક વાતો બે-ત્રણ દિવસ સુધી ચાલી. જે શીખવા મળ્યું તે બાયોલોજી.
– હીરલ શાહ
——————————-

   સૌ મિત્રોને પોતાના જાતજાતના અનુભવો અહીં વહેંચવા આમંત્રણ છે.

તમને આ સામગ્રી અને આ બ્લોગ ગમ્યાં હોય તો તમારા મિત્રોને તેમનાં બાળકોના ઉપયોગ અને વિકાસ માટે આની જાણ કરશો ને?

શું કરીશું? જવાબદારીમાંથી છટકીશું? – દિપક બુચ

    વર્ષોથી બાળકોમાં એક સામાન્ય બાબત જોવા-સાંભળવા મળી છે કે તેઓને શાળાએ જવું ગમતું નથી.શરૂઆતના એક વર્ષમાં, બાળકની આ મનોવૃત્તિ સમજી શકાય છે.  જિંદગીમાં પહેલીવાર,ભલેને અમુક સમય માટે જ; પણ માતા-પિતાથી વિખૂટા પડવાનું થાય છે.પરંતુ મોટા ભાગના છોકરા-છોકરીઓને શાળાના તમામ વર્ષો દરમ્યાન “શાળાએ જવાનું નહિ ગમવાની અને રજાની રાહ જોવાની”  મનોવૃત્તિ વર્ષોથી ચાલુ રહી છે.
    આ એક ગંભીર બાબત ગણાય, જે ધનિષ્ટ અભ્યાસ અને વિચારણા માંગી લે છે. હકીકતમાં, રસ પડે અને મજા આવે તેવી પ્રવૃત્તિના પરિણામો જ લાભદાયી હોય છે.

    મારી છેલ્લાં 12 વર્ષની શિક્ષણ સાથે જોડાયેલી પ્રવૃત્તિને લીધે,આ બાબત; અમારે ત્યાં મફત ટ્યુશન માટે આવતાં વિવિધ ૨૦ શાળાના,ધોરણ ૩ થી ૧૨ ધોરણના સુધીના તમામ વિદ્યાર્થીઓમાં આ બાબત સ્પષ્ટ રીતે તરી આવે છે.
    કોઈ વાર શિક્ષકો અને શિક્ષણવિદો સાથે આ બાબતે પરામર્શ કરું ત્યારે સામાન્ય સૂર એવો નીકળે છે કે 

   “જેમ ચાલે છે તેમ ચાલવા દો ને,આપણું શું ઉપજે?”

    વળી, લગભગ બધા જ =”શિક્ષણ કથળી ગયું છે” ની વિચારધારા તો ધરાવે જ છે..! ઉપરાંત,દરેક ધોરણમાં અમુક અભ્યાસક્રમ, બાળકની ઉંમર સાથે મેચ(મેળ) થતો નથી.
(એક ઉદાહરણ: ‘મારું જીવન અંજલિ થજો’ કાવ્ય)

     જો આપણે દરેક આવી નકારાત્મક વિચારધારા રાખીશું, તો એમ નથી લાગતું કે ભાવિ પેઢી માટે આપણે આપણી ફરજ ચૂકી રહયા છીએ? આપણી નજર સમક્ષ “શિક્ષણની આ ઘંટીમાં” બાળકોને દળાતા જોતા રહીશું? અને પછી કહીશું કે યુનિવર્સીટીઓ ફેક્ટરી બની ગઈ છે, જેમાંથી “ગ્રેજ્યુએટ બ્રાન્ડેડ” પ્રોડક્ટ બહાર પડી રહી છે.!

    શિક્ષણની પ્રથામાં ક્રાંતિનો સમય હવે પાકી ગયો છે તેવું મને લાગે છે, 

–દિપક બુચ 


તમને આ સામગ્રી અને આ બ્લોગ ગમ્યાં હોય તો તમારા મિત્રોને તેમનાં બાળકોના ઉપયોગ અને વિકાસ માટે આની જાણ કરશો ને?